شرکت‌های دانش‌بنیان عنوان شرکتهایی است که به فعالیت‌های علمی در راستای رفع نیازهای جامعه مبادرت می ورزند. در حقیقت این شرکت‌ها مسیر  ورود علم  و دانش به حوزه صنعت هستند. وجود این شرکت‌ها در ایران از زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که متولیان بخش‌های مختلف صنعتی متوجه  تاثیر  رشد علم برصنعت شدند. در این زمان دولت به تدریج به فکر ارائه تسهیلات به کسانی افتاد که به فکر کاربردی کردن دانش و تبدیل آن به پول و سرمایه  با ورودش به صنعت بودند و به این ترتیب مبحث شرکت‌های دانش‌بنیان مطرح شد.

 

ثبت شرکت دانش بنیان

 

چگونه یک شرکت دانش‌بنیان ثبت کنیم؟

برای ثبت یک شرکت دانش بنیان باید با مسئولان دانشگاه‌ها یا پژوهشگاه‌های بزرگ  در تعامل باشید و حمایت آنها را نسبت به  ایده های دانش محور خود  جلب نمایید. البته اگرعضو هیات‌علمی این نهادها باشید برای ثبت شرکت دانش بنیان امتیاز بیشتری خواهید داشت، چون شرکت دانش‌بنیان به شرکتی گفته می‌شود که از  1تا100% سهام آن متعلق به یک دانشگاه یا واحد پژوهشی یا از 51 تا 100 درصد آن متعلق به اعضای هیات‌علمی دانشگاه‌ها یا واحدهای پژوهشی باشد. در صورتی که سهام دانشگاه کمتر از 50درصد باشد شرکت دانش‌بنیان  شرکتی خصوصی محسوب شده  و در غیر این صورت شرکت دانش‌بنیان دولتی به حساب می آید.

اهداف ثبت شرکت دانش بنیان چیست ؟

  •  ایجاد فضای مناسب جهت استفاده از توانمندی دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی و اعضای هیات علمی در جامعه با ثبت شرکت دانش بنیان.
  •  تجاری سازی دستاوردهای علمی پژوهشی.
  •  ایجاد انگیزه برای اعضای  هیئت علمی دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی نسبت به انجام  فعالیت های بیشتر در  راستای رفع نیاز جامعه و ایجاد منبع درآمد بیشتر برای این قشر.
  •  افزایش درآمدهای اختصاصی دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی موضوع کلی فعالیت شرکت دانش بنیان.
  •  تحقیقات  کاربردی و توسعه ای.
  • ارائه خدمات تخصصی و مشاوره ای (خدمات علمی،‌ تحقیقاتی و فنی)
  • تولید محصولات با فنّاوری نوین(توسعه تکنولوژی) با ثبت شرکت دانش بنیان.
  •  نظارت بیشتر  بر پروژه های پژوهشی، ‌اجرائی و مشاوره ای.
  •  ارایه خدمات گسترش  کارآفرینی.
  •  ایجاد مراکز رشد.
  •  ارایه خدمات توسعه محصولات علم محور جدید.
  •  ارایه خدمات ایجاد و توسعه خوشه های کسب و کار.
  •  تشخیص فرصت های کارآفرینی.
  •  جذب سرمایه جهت انجام فعالیت دانش بنیان.
  •  انجام خدمات ورود کسب و کارها به بازار بین الملل و جهانی کردن آنها.
  •  برنامه ریزی و اجرای طرح های توسعه کارآفرینی در سطوح ملی، منطقه ای و محلی.

انواع  ثبت شرکت های دانش بنیان

شرکت های دانش بنیان به دو دسته تقسیم می شوند:

نخست، شرکت هایی که فقط اعضای هیات علمی مالک آن هستند و دوم شرکت هایی که دانشگاه ها نیز مالکیت دارند.

الف- در صورتی که سهام دانشگاه کمتر از %۵۰ باشد،‌ شرکت دانش بنیان، شرکتی خصوصی است که باید تابع قانون تجارت باشد و در اداره ثبت شرکت ها ثبت شود. دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی میتوانند بر طبق قانون هیئت های  امناء پس از تصویب هیئت امناء در شرکت های خصوصی سهامدار باشند و نیز  در قوانین به دولت اجازه داده شده است که زمینه ساز و حامی تشکیل شرکت های غیردولتی توسعه فنّاوری و شرکتهای خدمات مهندسی باشد.

ب- درصورتی که سهام دانشگاه %۵۰ یا بیشتر باشد، شرکت دانش بنیان، شرکتی دولتی است. در قوانین نیز اینگونه مقرر شده است که دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی دولتی مصوب می توانند پس از تصویب هیئت امنا شرکت دولتی تاسیس کنند مشروط بر اینکه:

  1. خدمات این شرکت ها صرفاً‌ در محدوده تحقیقات و خدمات علمی و فنی باشد و دانشگاه را از اهداف اصلی آموزشی و پژوهشی خود دور نکند.
  2. اعضای هیات علمی، کارشناسان پژوهشی، تکنسینها و کارکنان دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی می توانند دارای حداکثر 49% سهام شرکت دانش بنیان خواهند بود.
  3. اساسنامه نمونه و یا ویژه مربوط به هریک از شرکت های دانش بنیان دولتی و یا دانشگاه ها یا مراکز تحقیقاتی به پیشنهاد معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری به تصویب هیئت وزیران می رسد.
  4. سهامداران و شرکت دانش بنیان دولتی از قانون محدودیت مداخله وزراء و نمایندگان مجلس، دولت و کارمندان دولت در معاملات دولتی و کشوری پیروی نمی کنند.
  5. شرکت های دانش بنیانی که با مالکیت آنها به اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات پژوهشی مورد تایید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تابع قانون تجارت بوده و بر اساس قوانین مذکور و با حمایت دولت تشکیل می شوند.
  6. هر گونه معامله دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی دولتی با این گونه شرکتها ممنوع است و کلیه قراردادهای این شرکت ها بعد از پایان قرارداد با تایید وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری بر روی پایگاه اینترنتی به آدرس (irandoc.ac.ir) قرار می گیرد.

 

ثبت شرکت دانش بنیان

 

روند ثبت شرکت (مراحل و مدارک ثبت شرکت دانش بنیان)

دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی پس از تصویب امکان تاسیس یا مشارکت در تشکیل شرکتهای دانش بنیان در آیین نامه مالی و معاملاتی خود در هیئت امناء میتوانند برای  ثبت شرکت دانش بنیان اقدام  کنند. هر شرکت دانش بنیان به پیشنهاد تعدادی از اعضاء هیئت علمی و تصویب دانشگاه یا واحد پژوهشی تاسیس خواهد شد و یا توسط دانشگاه و واحد پژوهشی به اعضاء هیئت علمی پیشنهاد می شود. دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی به صورت های زیر می توانند در شرکت های دانش بنیان سهامدار باشند:

  1. به جهت برخورداری از اعتبار دانشگاه یا واحد پژوهشی بخشی از سهام شرکت دانش بنیان به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می شود. (حداقل %۵)
  2.  به دلیل استفاده از مورد یا موارد مشخصی از یافته های پژوهشی دانشگاه یا واحد پژوهشی در شرکت،‌ بخشی از سهام شرکت با توافق سهامداران (دانشگاه یا واحد پژوهشی و دیگر سهامداران حقیقی یا حقوقی) به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می شود. این سهام می تواند با توجه به موضوع شرکت دانش بنیان به میزان 1تا 100% باشد. )
  3.  به علت سرمایه گذاری مستقیم دانشگاه بخشی از سهام شرکت دانش بنیان به نام دانشگاه است. (درصد سهام دانشگاه متناسب با میزان سرمایه گذاری این نهاد خواهد بود .)
  4.  برای سایر خدماتی که دانشگاه به شرکت دانش بنیان ارائه می دهد بخشی از سهام  براساس میزان خدمات به نام دانشگاه می شود.
  5. اگر شرکت دانش بنیان دولتی باشد بدون نیاز به ارائه هیچ خدماتی حداقل %۵۰ سهام به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی است.
  6. هر دانشگاه در سال نخست می تواند یک شرکت مادر تخصصی تاسیس نماید.
  7. ایجاد این شرکت ها با همکاری شهرداری ها یا مشارکت دانشگاه های منطقه در اولویت است.

تبصره۱: شرکت دانش بنیان بصورت شرکتی و مستقل از تشکیلات دانشگاه اداره می شود و دانشگاه به میزان سهامی که در شرکت دانش بنیان دارد در مدیریت آن تاثیر گذار است و در سود و زیان آن شریک است.

تبصره ۲: اشخاص  حقوقی (خصوصی یا دولتی) خارج از دانشگاه متناسب با میزان سرمایه گذاری خود می توانند سهامدار شرکت دانش بنیان باشند. (تاسیس شرکت های دانش بنیان با مشارکت صنایع دولتی یا خصوصی و دستگاه ها و سازمان های اجرائی در موفقیت آنها تاثیر  بسزایی دارد.) چنانچه بیش از %۵۰ سهام اینگونه شرکت ها دولتی باشد تصویب هیات وزیران لازم است.

تبصره ۳: رییس و معاونین دانشگاه واحد پژوهشی در زمان تصدی مسئولیت می توانند سهامدارشرکت های دانش بنیان بشوند، و لیکن نمی توانند تا پایان سمت خود در دانشگاه عضو هیات مدیره و یا  مدیر عامل شرکت دانش بنیان باشند.

تبصره ۴: در شرکت های دانش بنیان خصوصی اعضاء هیئت علمی دانشگاه ها و واحدهای پژوهشی متناسب با میزان وقت گذاری و نوع فعالیت در شرکت (علاوه بر انجام وظایف دانش بنیان) یا متناسب با میزان مشارکت در مالکیت فکری موضوعی که در شرکت استفاده می شود و یا متناسب با میزان سرمایه گذاری واقعی(نه اسمی) که در شرکت دارند، سهامدار می شوند.

تبصره ۵: در شرکت های دانش بنیان خصوصی، افراد حقیقی داخل یا خارج از دانشگاه یا نهاد پژوهشی (غیر از اعضاء هیئت علمی) می توانند به دلایل خاص و یا شرایطی که دانشگاه یا واحد پژوهشی مشخص میکند، صاحب بخشی از سهام شوند.

تبصره ۶: برای ایجاد شرکت های دانش بنیان که اعضای هیات علمی صد در صد مالکیت را دارند، نیازی به تصویب دانشگاه نمی باشد و تاییدیه عضویت هیات علمی برای تاسیس و ثبت شرکت  دانش بنیان کافی می باشد.

شاخص‌های شرکت نوپا

  • خصوصی بودن شرکت.
  • تولید کننده یا دارای نمونه آزمایشی کالا/ خدمات دانش‌بنیان یا «دانش ‌فني، فناوري و طراحي روی کالا/خدمات دانش‌بنیان به همراه قرارداد» منوط به دارا بودن تسلط دانش فنی آنها.
  • دارا بودن حداقل دو نیروی انسانی معادل تمام وقت.

خدمات و حمایت‌های قابل ارایه کارگزاری تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان

  • شرکتها و موسساتی که شاخصهای موجود در آيين نامه تشخيص صلاحيت شركت‌ها و موسسات دانش‌بنيان را داشته باشند و بعد از طی مراحل ارزیابی از طریق "کارگروه ارزیابی و تشخیص شرکتها و موسسات دانش بنیان و نظارت بر اجرا" تایید گردند؛ به صندوق نوآوری و شکوفایی معرفی می‌شوند تا طرح خود را به آن صندوق ارائه نموده و از تسهیلات مربوطه با توجه به اساسنامه این صندوقا ستفاده نمایند.
  • شرکتهایی که در پارک های علم و فناوری مستقر هستند، می توانند از تسهیلات معافيت مالياتي برخوردار بوده و جهت بهره مندی از این حمایت نیازی به ثبت نام در سامانه ارزیابی و تشخیص شرکتها و موسسات دانش بنیان را ندارند. البته این شرکتها برای استفاده از دیگر حمایتهای قانونی از قبیل دریافت وام از صندوق نوآوری و شکوفایی، استقرار در شعاع داخل شهرها و ... لازم است در سامانه ارزیابی و تشخیص شرکتهای دانش بنیان ثبت نام نموده و توسط این کارگروه ارزیابی گردند.
  • لازم به ذکر است معرفی شرکتها به صندوق نوآوری و شکوفایی؛ ضرورتا تضمینی برای دریافت تسهیلات از صندوق نیست و باید طرح های معرفی شده از سوی شرکت‌ها؛ مورد بررسی و تایید صندوق قرار بگیرد.
  • با معرفی شرکتهای خارج از پارک علم و فناوری به سازمان امور مالیاتی کشور، این شرکتها نیز این امکان را دارند که طبق قوانین مصوب از معافیتهای مالیاتی در نظر گرفته شده بهرمند شوند.
  • شرکتهایی که در پارک های علم و فناوری مستقر هستند، می توانند از تسهیلات معافيت مالياتي برخوردار گردند.

نکات مهم در اجراي حمايت از ثبت شرکت دانش بنیان

  • استفاده از هرگونه حمایت‌های قانون حمايت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنيان و تجاري‌سازي نوآوري‌ها و اختراعات، منوط به استعلام دستگاه اجرا کننده حمایت از دبیرخانه کارگروه ارزیابی و تشخیص شرکت‌ها و موسسات دانش بنیان و نظارت بر اجرا و تایید آن از سوی این دبیرخانه می‌باشد و در صورتی که بدون هماهنگی با دبیرخانه کارگروه، از شرکت‌های تایید شده حمایت نماید بر طبق قانون و مقررات مربوط مسئول خواهد بود.
  • در صورت هرگونه تخلف در استفاده از تسهیلات مربوط توسط شرکت‌های تایید شده در کارگروه؛ مطابق مجازات‌های ماده 11 قانون حمايت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنيان و تجاري‌سازي نوآوري‌ها و اختراعات، با آنها برخورد می‌شود.
  •  لازم است اجراي هر کدام از حمایت‌های قانونی، بر اساس دستورالعمل اجرایی آن نوع حمایت که به صورت مشروح به تصویب کارگروه ارزیابی و تشخیص شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و نظارت بر اجرا و سایر مراجع ذیربط قانونی رسیده است، باشد.
  •  به شرکت‌های تایید شده، گواهی و مجوز خاص داده نخواهد شد؛ در صورت لزوم دبیرخانه کارگروه ارزیابی و تشخیص شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و نظارت بر اجرا، شرکت را جهت استفاده از حمایت‌های مربوط، به دستگاه‌ها و صندوق‌های ذیربط معرفی می نماید.